1976 yılının öne çıkan şarkıları (II)

Programın açılışını, Nicoletta'nın 1975’in son günlerinde yayınlanıp ertesi yılın başında müzikseverlerin dikkatini çeken À quoi sert de vivre libre? adlı parçasıyla yaptık. Amerikalı The Stylistics grubunun I Can’t Give You Anything (But My Love) adlı parçasından Claude Carmone tarafından Fransızcaya uyarlanan şarkıda o dönemde yükselişe geçen feminizm hareketine de atıfta bulunarak: “Özgür olmak neye yarar, aşk olmadan yaşadığında” diyordu sanatçı.

Yetmişlerin başında yayınladığı albümlerle büyük beğeni toplayan ve Fransız popüler müziğinin “Küçük Prens”i olarak anılmaya başlanan Gérard Lenorman, 1975’te La ballade des gens heureux adlı parçasının elde ettiği büyük başarının ardından ertesi yılın Kasım ayında altıncı stüdyo albümü “Drôles de chansons”u piyasaya sürmüştü. Genç söz yazarı Didier Barbelivien tarafından kaleme alınan Michèle’in öne çıktığı bu albümde bu parçanın yanı sıra sözü ve müziği Philippe Lavil imzasını taşıyan Sous d’autres latitudes, bestesi Lenorman’a sözleri ise Pierre Delanoë’ye ait Gentil dauphin triste ve Toto Cutugno’nun Albatros grubuyla birlikte seslendirdiği Nel cuore nei sensi adlı parçanın Fransızca uyarlaması Voici les clés de yer alıyordu. Sözleri Pierre Delanoë imzalı bu şarkı, aynı zamanda 45’lik olarak da yayınlanmış ve Fransa ve Belçika listelerinde bir numaraya kadar tırmanmayı başarmıştı.

Frankie Valli ve The Four Seasons’ın December 1963 (Oh, What a night) adlı parçası, 1975’te piyasaya çıkmış ve ABD listesinde bir numaraya kadar yükselmişti. O dönemde yeni albümü için şarkı arayışında olan Claude François, Paris’te kendine ait Flèche stüdyosundaki bürosunda, müzik direktörü Jean-Pierre Bourtayre’in çekmecelerini karıştırırken Frankie Valli’nin onun gözünden kaçan plağını buldu. Parçadan çok etkilenen sanatçı Eddie Marnay’den şarkıya, kendi kariyerinin başladığı 1962 yılında müzik dünyasında yaşananlara atıfta bulunan Fransızca sözler yazmasını istedi. Marnay de bunun üzerine; Claude François’nın çıkış parçası Belles, belles, belles’den, Beatles’ın o yıl yayınlanan ilk 45’liği Love me do’dan, Marilyn Monroe’nun ölümünden, 1962’de büyük bir çıkışa imza atan İsveçli The Spotnicks grubundan ve Johnny Hallyday’in meslekteki ilk adımlarından bahseden sözleri kaleme aldı ve 1976’nın yaz aylarında piyasaya çıkan Cette année-la (O yıl) adlı şarkı iki yüz binin üzerinde bir satış rakamına ulaşarak yılın en fazla iş yapan parçalarından biri olmayı başardı. Zaman içinde Fransız müzikseverlerin en sevdiği üçüncü Claude François şarkısı olma unvanını da elde eden parçanın bazı bölümleri, 2000 yılında rap müzisyeni Yannick tarafından Ces soirées-là adlı parçanın içinde kullanılırken 2016’da M.Pokora, Claude François anısına hazırladığı saygı albümünde de yer verdiği Cette année-là’nın yeniden popüler hale gelmesini sağladı.

1975’te İngiltere, Kuzey Avrupa ve Amerika kıtasını kapsayan bir turneye çıkan Charles Aznavour, yine o yıl uzun süredir birlikte çalıştığı menajer Jean-Louis Marquet ile yollarını ayırıp yola Levon Sayan’la devam etme kararı almıştı. 1915 olaylarının altmışıncı yıl dönümü için Londra’da, bir dönem Türkiye’de sansüre uğramasına yol açan Ils sont tombés adlı parçayı kaydeden sanatçı, o yılın sonunda, ilk kez 1976’nın Ocak ayındaki Olympia konserlerinde seslendireceği sekiz yeni şarkının kaydını tamamladı. Aznavour’un yirmi birinci stüdyo albümü “Voilà que tu reviens”de de yer alan bu şarkıların arasında en fazla dikkat çekeni şüphesiz Mes emmerdes’di. İlk kez 27 Ocak 1976’da Olympia’da verdiği konserde seslendirdiği parçada, mizah dolu ve meydan okuyan bir tavırla, Maliyeyle yaşadığı vergi problemlerini tiye alan sanatçı: “Yıllarca çalıştım, dur durak bilmeden, gece gündüz, Başarmak için, Zirveye tırmanmak için, En tepeye. Unutarak, Çoğunlukla, Zamanla yarışımda, Arkadaşlarımı, aşklarını, dertlerimi” sözleriyle bir yandan da o güne kadarki kariyerinin özetini çıkarıyordu adeta.  Yayınlandıktan sonra kısa sürede bir klasiğe dönüşen ve Aznavour tarafından hemen her konserde seslendirilen şarkı aynı zamanda, 2009-2015 yılları arasında yayınlanan Mes amis, mes amours, mes emmerdes... adlı televizyon dizisinin jeneriğinde de yer almıştı.

1974’te Barclay stüdyosu ile olan kontratının sonlandıran Léo Ferré, sözleşmeden kaynaklanan nedenlerle iki yıldan fazla bir süre boyunca sesini kaydedememişti. 1975 yılında tamamen enstrümantal bir albüm olan "Ferré muet…" adlı çalışmayı yayınlayan sanatçı, şarkı söyleme konusundaki engelin ortadan kalkmasıyla müzik marketlerdeki yerini 1976’da alan “Je te donne”da, bu albümdeki dört parçayı sözleriyle birlikte yeniden kaydetti ve aralarına yeni besteler ekledi. Bu çalışmanın bir diğer özelliği de Ferré’nin tamamıyla İtalya’da, İtalyan müzisyenler eşliğinde kaydedilen ilk albümü olmasıydı. Albümün kayıtları, 22-26 Haziran 1976 tarihleri arasında Milano’daki Phonogram Stüdyosu’nda, RAI-Milan Senfoni Orkestrası ve klasik bir koro eşliğinde gerçekleştirilmişti. Yedi parçadan oluşan albüm, genel anlamda aşkın ya da biraz daha açmak gerekirse insanın sevdiklerine, hayat arkadaşına, masumlara ve müziğin kendisine karşı beslediği aşkın zaferini simgeliyordu. Bunun yanı sıra Ferré’nin albüme Beethoven’a ait bir besteyi dâhil etmesi, müzikal türler arasındaki duvarları reddetme tavrını güçlü bir şekilde ortaya koyuyordu. Albümün isim şarkısı Je te donne’da, 5 Mart 1974’te Floransa’da evlendiği Marie-Christine Diaz’a sesleniyordu Ferré ve oldukça simgesel bir şekilde ona; İspanya’ya tırmanan gece kokularını, artık bir hafızaya sahip olmayanların anılarını, güneşin kahkahasını, bir kelimenin ucundaki kayıp sessizlikleri, uçmaya çalıştıklarında her defasında kırılan kanatları, kısaca her şeyi sunduğunu ifade ediyordu. Bu gerçeküstü imgelerle dolu parçanın yanı sıra, albümde yer alan Le superlatif adlı şarkıyı da yine eşi Marie’ye ithaf etmişti Ferré ve bu defa sesi, gözleri, ağzı ya da adımları gibi, sevdiği kadının hayran olduğu yanlarını sıralıyordu.

France Gall’in 1976’nın Ocak ayında piyasaya çıkan Comment lui dire 45’liğinde yer alan Samba Mambo, aslında ne samba ne de mambo tarzında olsa da, yine de tropikal ritimleri kullanarak belli bir melankoli duygusu yaratmayı başarıyordu.  France Gall’in dinleyenleri adeta güneşin altında dans etmeye davet ettiği şarkının büyülü atmosferi, belli bir anlam taşımayan yansıma hecelerin kullanıldığı nakarat kısmıyla bir anlamda zirve yapıyordu. Parçanın sözlerini kaleme alan Michel Berger, parçanın başındaki “Mambo geldiğinde, samba çekip gider” dizeleriyle Gall’in gençlik döneminde hayran olduğu Claude Nougaro’nun Yves Montand tarafından da yorumlanan Le Jazz et la java adlı parçasına selam gönderirken şarkı boyunca kullandığı Gall’in deyimiyle “Söylediklerinden daha fazlasını hissettiren” ses yinelemeleriyle akıllara Serge Gainsbourg ya da Charles Trenet gibi ustaları getiriyordu. Bunun yanı sıra şarkıya: “Herkes birbirinin yerini alır / Birinin mutluluğu diğerinin mutsuzluğu olur” gibi biraz daha derin bir anlam taşıyan dizeleri de eklemeyi ihmal etmemişti Berger.

1974’ten itibaren eşi Christine Sèvres ile Fransa’nın güney doğusunda yer alan Ardèche’e yerleşen Jean Ferrat, 1975’in Aralık ayında Gérard Meys ile birlikte kurduğu Temey etiketi altında “La femme est l’avenir de l’homme” (Kadın erkeğin geleceğidir) adlı yeni bir albüm yayınlamıştı. Esin kaynağı Louis Aragon’un ünlü bir sözü olan isim şarkısının yanı sıra, Ferrat’nın, Valéry Giscard d’Estaign’in Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasının ardından kendi partisine yakın isimler tarafından kurulan gençlik hareketi Bağımsız Cumhuriyetçiler’le dalga geçtiği Un jeune ve sömürge savaşlarını eleştirdiği Un air de libérté de yine bu albümde yer alıyordu. Jean Ferrat bu parçayı 2 Mayıs 1975’te, Saigon’un düşmesinden iki gün sonra, Le Figaro gazetesinin yazı işleri müdürü Jean d’Ormesson’un bir yazısını okuduktan sonra yazmaya karar vermişti. D’Ormesson yazısında, aynı zamanda Vietnam Savaşı'nın sona ermesi anlamına gelen bu gelişmenin bir bayram değil bir felaket anlamına geldiğini belirtiyor, Saigon kenti her ne kadar yozlaşmış bir rejimi simgelese de, yapılan tüm hatalara karşın ülkede eskiden en azından bir özgürlük rüzgârı estiğini ifade ediyordu. Ferrat yazıyı okumasının ardından şarkıyı yazmaya nasıl karar verdiğini şöyle anlatmış: “Bir anda gözümün önünden kendi hayatımın ve özellikle korkunç bir şiddet ve soykırım yaşayan Vietnam halkının son otuz yılı geçti. Tüm bir nesli oluşturan kadın ve erkeklerin kurban edildiğini, çocukların gizli saklı yerlerde, bombaların altında eğitim aldığını gördük. Tüm bu sefaletin ve dökülen kanın ardından bunun bitmesinden üzüntü duyduğunu belirtmek ve Thieu rejiminde her şeye rağmen bir özgürlük rüzgârı estiğini söylemek korkunç bir şey”. Böylelikle şarkısına doğrudan D’Ormesson’a seslendiği “Ah, Bay D’Ormesson, Saigon’da bir özgürlük havasının estiğini söylemeye cüret ediyorsunuz, şehrin adı Ho-Chi-Minh olmadan önce” dizesini ekleyen Ferrat, doğal olarak d’Ormesson’un tepkisiyle karşılaştı ve şarkı, sanatçının 14 Kasım 1975’te katıldığı Antenne 2 programında sansüre uğradı. Buna karşın Ferrat, Jean D’Ormesson’la kişisel bir problemi olmadığını, tepkisinin sadece onun tarafından temsil edilen, sömürgecilik yanlısı burjuva basın mensuplarına karşı olduğunu ifade edecek ve yaşanan bu polemiklerin ardından şarkı ertesi yıl boyunca adından bolca söz ettirecekti.

Michel Fugain, 1976'da, Le Big Bazar grubuyla birlikte kaydettiği Le Printemps (İlkbahar) adlı parçada, ilkbaharın gelişini, yenilenmeyi, aşkı, sevinci ve hayatın tadını çıkarmayı kutluyordu. Bu enerji dolu parçanın sözlerini Maurice Vidalin yazmış, besteyi ise Michel Fugain ve Georges Blanès, Doğu Avrupa folk müziğinden aldıkları ilhamla yapmıştı. Fugain şöyle anlatmış şarkının ortaya çıkış sürecini: “Le printemps, Georges’la yaptığımız son parçalardan biriydi. Bir gün bir melodi ile geldi ve “Başlangıç için bir fikrim var ama sonra tıkanıyorum” dedi. Melodinin devamını ben buldum. Georges akordeon çaldığı için kaydı onun akordeonu eşliğinde yaptık. Şimdi konserlerimde şarkının sadece bir bölümünü söylüyorum çünkü bu tek başına değil, grup halinde söylenecek bir şarkı”.

Kaynaklar:

- 1001 histoires secrètes de chansons, Fabien Lecœuvre, Editions du Rocher, 2017

- La véritable histoire des chansons de Claude François, Fabien Lecœuvre, Hugo Image, 2022

- Charles Aznavour - Star sans l'être, Baptiste Vignol, Grund, 2019

- Jean Ferrat - Rouge Cerise, Baptiste Vignol, Grund, 2019

- Léo Ferré - Ni Dieu ni maître, Sophie Girault, City Edition, 2013

- France Gall - L'intégrale, Norman Barreau-Gély, EPA Eds, 2023