Yazın insanı yavaşlattığı söylenir. Zaman sıcakla birlikte uzayıp giderken, bir vantilatörün dönüşünü izlemekle çocukluktan kalmış bir anıyı hatırlamak arasında düşündüğümüzden daha kısa bir mesafe var sanıyorum. Bu bölüm, işte o kısa mesafelerin arasında dolaşıyor.
Spiritual jazz, ambient, Brezilya müziği ve çağdaş doğaçlamaların eşlik ettiği program; sokak sesleri, aile kayıtları, babamla yapılmış konuşmalar, kaset çıtlamaları ve Metin Erksan'ın mülkiyet üçlemesinden parçalar arasında gidip geliyor. Erksan'ın filmlerinde insanlar suya, toprağa, kuyulara ve birbirlerine sahip olmaya çalışırken, bu seçki biraz daha küçük şeylerin peşine düşüyor: bir çalışma sandalyesinin gıcırtısına, Babalar Günü'nde kaydedilmiş bir baba sesine ya da yıllar sonra duyulduğunda çocukluğu geri getirebilen tek bir cümleye.
Muhtemelen can sıkıntısıyla yaz sıkıntısı aynı şey değildir. Biri zamanı tüketmeye çalışırken, diğeri onun içinde oyalanır. İşte o oyalanmanın içinde sesler, gölgeler, eski cümleler, Kadıköy'deyseniz geceye karışan manolya kokusu ve uzun zamandır uğranmayan odalar yavaş yavaş yeniden belirir.
Program, Phi-Psonics'in "Healing Time"ıyla açılıyor. Adı gibi iyileştirici olmaya çalışmayan, daha çok nefes alacak bir alan açan bu parça, yazın ilk yavaşlamasını kuruyor. Ardından, yakınlarda 91 yaşında kaybettiğimiz Abdullah Ibrahim'in "Ishmael"i geliyor. Güney Afrika cazının hem manevi hem de politik damarını taşıyan eser, ağırbaşlı ama dingin bir yürüyüş gibi ilerliyor.
Akış, Alice Coltrane ve Pharoah Sanders'ın "Journey in Satchidananda"sıyla derinleşiyor. Spiritual jazz'ın kilometre taşlarından biri olan bu kaydı, Sestetto Dino Piana & Oscar Valdambrini'nin sinematik zarafete sahip "Placido"su izliyor. Ardından Yacine Boularès, Vincent Segal ve Nasheet Waits'in "Dar Shems (The House of the Sun)"u, Kuzey Afrika müziğinin modal hafızasını çağdaş cazla buluşturuyor; kuş sesleriyle birlikte güneşin altında genişleyen bir manzaraya bakıyoruz.
Burada okuduğunuz her cümlenin arasına birkaç satırlık boşluk bırakmak isterdim. Kes / Biç'in bir anonsu olsaydı muhtemelen şöyle derdi: "Bu yazı programdan daha hızlı ilerlemektedir. Sessizlikler yayın akışına dahildir. Lütfen biraz cümlelerin arasında durunuz.”
Cosmo Sheldrake'in "Cuckoo"su gerçek çevre sesleriyle iç içe geçerken, Jon Hassell'ın "Caracas Night September 11, 1975"i odanın havasını değiştiriyor. Onun "dördüncü dünya" estetiği, vantilatör uğultusu ve eski kayıtların arasına usulca sızıyor. Hafızanın da bir iklimi olabileceğine neredeyse ikna olmuşken, Lex Amor'un "Mazza"sı ikindi gölgesini biraz daha uzatıyor.
Ama programın ağırlık merkezi MFÖ'nün "İnsan Karar Veremiyor"u. Günlerdir farkında olmadan "Geldiler"i mırıldanıyordum; meğer programın yolu çoktan oraya dönmüş. Hasan Bankal'ın sesi, yani babamla yaptığım konuşmalardan parçalar ve aile evinden kalan sesler, kişisel hafızayı Susuz Yaz ile Yılanların Öcü arasında dolaştırıyor. Yaz sıkıntısını düşününce aklıma hep Metin Erksan geliyor tabii, ve mülkiyet üçlemesinde güneş hiç romantik görünmüyor; siyah beyaz görüntünün içinden bile ağırlığını hissettiriyor.
Kapanışta Matthew Halsall ve The Gondwana Orchestra'nın "A Far Away Place"i, ardından Okonski'nin "Axes"i geliyor. Program bitmiyor. Biz sadece odadan sessizce çıkıyoruz. İçeride bir vantilatör dönmeye devam ediyor, Karacaahmet Mezarlığı'nın ağaçları yine cevap vermiyor, eski bir sandalye arada bir gıcırdıyor. Yaz ise, kimse fark etmeden, hafızanın yerini değiştiriyor.
İçinden geçen parçalar:
Phi-Psonics /" Healing Time"
Abdullah Ibrahim / "Ishmael"
Alice Coltrane & Pharoah Sanders / "Journey in Satchidananda"
Sestetto Dino Piana & Oscar Valdambrini / "Placido"
Yacine Boularès, Vincent Segal & Nasheet Waits / "Dar Shems (The House of the Sun)"
Cosmo Sheldrake / "Cuckoo"
Jon Hassell / "Caracas Night September 11, 1975"
Lex Amor / "Mazza"
Edu Lobo / "Zum-Zum"
Nala Sinephro / "Space 1"
A Song For You, Theo Croker, Moses Yoofee / "Limoux"
MFÖ / "İnsan Karar Veremiyor"
Matthew Halsall & The Gondwana Orchestra / "A Far Away Place"
Okonski / "Axes"
Kırpılmış diğer sesler:
MFÖ – "Geldiler"
Susuz Yaz (1963, Metin Erksan) – ses alıntısı
Çalışma sandalyemin gıcırtısı
Yürüyen terlik sesleri
Kuş sesleri
Lana Del Rey – "Ride"
Yılanların Öcü (1962, yön. Metin Erksan) – ses alıntısı
Vantilatör uğultusu
Hasan Bankal'ın sesi
Babamın çalışma sandalyesinin gıcırtısı
Babamla konuşmalar
Ulubatlı Sokak'tan alan kayıtları
Mobilet kornası
Top oynayan çocuklar
Gece sokakta havlayan köpek
Underworld – "Born Slippy (Nuxx)"
Kuyu (1968, yön. Metin Erksan) – ses alıntısı
Mazhar Alanson – "Sanatçının Öyküsü"
Karaca Ahmet Mezarlığı
