Kültürel Miras ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?’de, Asu Aksoy ve Burçin Altınsay, 2026 Europa Nostra Ödülleri’nde Türkiye’den ödüle layık görülen 'Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarlarının Değerlendirilmesi' adlı projeyi, projenin yürütücüleri Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ve Doç. Dr. Nusret Demir ile Şubat 2023 depremleri sonrası 11 ilde gönüllü katılımla hayata geçirilen yenilikçi belgeleme ve haritalama çalışması üzerinden konuşuyorlar.
Şubat 2023 depremlerinin hemen ardından 11 ilimizi kapsayan deprem bölgesinde kültürel mirasın korunması çabalarına destek olmak üzere harekete geçilmiş bir projeyi konuşuyoruz. Projenin başlığı, “Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi” ve bu proje, 2026 yılı Europa Nostra Ödülleri, Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Yaratma kategorisinde ödüle layık görüldü ve bu yıl Türkiye’den ödül alan tek proje bu oldu.
Felaketin ardından geçen ilk günlerde, kültürel miras alanlarında meydana gelen hasara ilişkin güvenilir bilgi oldukça sınırlıydı. Birkaç gün içinde, Ege Üniversitesi’nden arkeolog Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu, sosyal medya üzerinden meslektaşlarını ve yurttaşları tarihi alanlardaki hasarı belgelemeye davet eden bir çağrı yaptı. Kısa süre sonra, Akdeniz Üniversitesi'nden uzaktan algılama konusunda çalışmaları ile tanınan Doç. Dr. Nusret Demir’in bu çağrıya cevap vermesi ile proje fikri ortaya çıktı. Ardından yapılan ikinci bir çağrıyla, bilgiye dayalı açık bir kültür mirası veri tabanı oluşturmaya destek verecek gönüllüler davet edildi. Yurttaş gözlemleri ile uydu analizlerinin bir araya getirilmesi, bölgedeki kültürel miras alanlarında meydana gelen deprem hasarına ilişkin ilk büyük ölçekli genel değerlendirmelerden birinin ortaya çıkmasını sağladı. 11 il genelinde bin 500’den fazla arkeolojik ve tarihi alan belgelendi, haritalandı ve değerlendirildi. Sonuçlar önemli örüntüleri ortaya koydu. Veri seti, sismik olaylara karşı en kırılgan miras alanı türlerinin belirlenmesine yardımcı oldu ve koruma planlaması ile acil müdahale süreçleri için değerli bilgiler sağladı.
Bu girişim, herhangi bir bütçe olmadan yürütüldü ve tamamen gönüllü emeğine ile açık erişimli verilere dayandı. Europa Nostra'nın ödül jürisi projeye ilişkin şu değerlendirmede bulundu: “Bu girişim, doğal bir afetin ardından hızlı harekete geçmenin kültürel mirasın korunmasını nasıl destekleyebileceğini göstermektedir. Jüri, akademik gönüllülerin güçlü katkısını ve yurttaş bilimi ile açık verilere dayalı uzaktan algılamanın yenilikçi biçimde bir araya getirilmesini takdir etmektedir. Ayrıca, risk altındaki mirası belgelemek amacıyla ulusal ve uluslararası araştırma ağlarının birbirine bağlanmasının değerini de ortaya koymaktadır.”
Konuklarımız projenin yürütücüleri Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ve Doç. Dr. Nusret Demir. Kendilerini bu önemli başarı için kutluyoruz. Çilingiroğlu, Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nde Anadolu prehistoryası ve özellikle neolitiği konusunda çalışan bir öğretim üyesi. Demir ise Akdeniz Üniversitesi, Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümünde öğretim üyesi ve aynı zamanda uluslararası Fotogrametri Birliği’nin radar çalışmalarıyla ilgili grubunun eş başkanı. Kendilerine bu projeyi gönüllü bir şekilde, yurttaş katılımı ile nasıl yürüttüklerini, 11 ile ait kültürel miras alanlarının deprem sonrası durumuna ilişkin bilgileri nasıl topladıklarını soruyoruz. Uzaktan algılama yöntemleriyle elde edilen verilerin haritalanması suretiyle bölgede kültür mirası alanlarında yaşanan hasara ilişkin bütünlüklü ve ilişkisel analiz imkanının ortaya çıktığını görüyoruz. İlk bulgular neyi gösteriyor, bundan sonra bu çalışmanın nasıl geliştirilmesi düşünülüyor, ele aldığımız konular arasında. Üretilen harita ise bu linkte erişime açık.
Europa Nostra ve ödülleri konusunda kısa bir not düşmek isteriz: Europa Nostra, kültürel ve doğal mirasın korunmasına ve tanıtılmasına adanmış Avrupa sivil toplumunun sesidir. Avrupa Miras Ödülleri/Europa Nostra Ödülleri, 2002 yılında Avrupa Komisyonu tarafından başlatılmış ve o tarihten bu yana Europa Nostra tarafından yürütülmektedir. Ödüller, 24 yıldır mirasın Avrupa’nın kültürü, toplumu, ekonomisi ve çevresi açısından taşıdığı çok yönlü değeri görünür kılmak ve teşvik etmek için önemli bir araç olmuştur. Avrupa Konseyi üyesi olup, Türkiye gibi, Creative Europe Programı ile ilişkili olmayan ülkelerden gelen başvurular Europa Nostra Ödülleri kapsamında değerlendirilmektedir. Avrupa Miras Ödülleri / Europa Nostra Ödülleri ile Europa Nostra Ödülleri başvuruları aynı başvuru yöntemi ile yapılmakta ve aynı süreç içinde değerlendirilmektedir.
Avrupa Miras Ödülleri / Europa Nostra Ödülleri’nin 2027 dönemi için başvuru çağrısı da açıldı. Daha fazla bilgi almak ve başvurunuzu çevrimiçi olarak yapmak için 7 Eylül 2026 tarihine kadar bu adresi ziyaret edebilirsiniz.
