Kültürel Miras ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?’de Asu Aksoy ve Burçin Altınsay, Hevsel Bahçelerinin UNESCO Dünya Miras Listesi adaylığı sürecinde Alan Başkanı olarak görev yapan Nevin Soyukaya ile birlikte bu kadim alan ve Diyarbakır Surları üzerinden kentsel tarım mirasının korunmasına yönelik güncel tehditleri, yönetsel dönüşümleri ve toplumsal sahiplenme ihtiyacını ele alıyor; Yedikule Bostanları ile kurulan dayanışma hattı üzerinden bu mücadeleleri karşılaştırmalı olarak değerlendiriyorlar.
Antik bir kentsel tarım bahçesi olan Hevsel Bahçelerinden yola çıkarak, tarihi kentsel tarım mirası koruma sorunları ile ilgili konuşuyoruz. Diyarbakır şehrinin surlarının dibinde ve yukarı Dicle havzasında verimli büyük bir alanı kaplayan Hevsel Bahçeleri, 2015 yılında “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” başlığı ile UNESCO Dünya Kültür Mirası olarak tescillendi. Bu önemli bir kazanımdı; tarihi kentsel tarım bahçesi adı koyularak Dünya Miras Listesi’ne alındı. Konuğumuz Nevin Soyukaya da Dünya Miras Listesi adaylığı sürecinde bu çalışmaları yürüten Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından Alan Başkanı olarak atanmıştı.
Hevsel Bahçelerinin tarihi, 2600 yıl öncesine gidiyor; bu tarihlemeyi ispatlayan yazıtlar var. Hala bir bahçe olarak yaşatılan bu kadar kadim bir kentsel tarım bahçesi dünyada yok galiba. Son dönemde Hevsel Bahçelerinde geleneksel üretimi tehdit eden birtakım dinamiklerin, tehditlerin belirdiği anlaşılıyor. Nevin Soyukaya ile Hevsel Bahçelerinin somut ve somut olmayan tüm miras değerleri ile korunması ve yaşatılmasını zorlaştıran, tehlikeye atan bu dinamiklerin neler olduğunu konuşuyoruz.
2016 yılında 6745 sayılı Kanun’un 26. Maddesi ile 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nda değişiklik yapılmış ve UNESCO Miras Alanları ve Sit Alanları'nda yerel yönetimlerde olan alan yönetimi yetkisi merkeze, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlanmıştı. Nevin Soyukaya’nın 2011’den beri yürüttüğü alan başkanlığı görevi bu kapsamda Bakanlık tarafından sonlandırıldı. Soyukaya, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği bünyesinde Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçelerinin durumunu takip etmeye devam ediyor.
Geçtiğimiz haftalarda Diyarbakır Hevsel Bahçeleri ve İstanbul Yedikule Bostanlarını buluşturan etkinlikler gerçekleştirildi. Mekanda Adalet Derneği yürütücülüğünde ve Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği’nin iştirakiyle gerçekleştirilen bu proje, iki kentsel tarım alanı arasında bir öğrenme ve dayanışma hattı kurmayı amaçlıyor. Hedef, kentsel bostancılık bilgisini belgelemek ve görünür kılmak; bu bilgiyi saha temelli deneyimlerle aktarmak ve bu alanların korunmasına yönelik toplumsal sahiplenmeyi güçlendirmek. Önce İstanbul’da Yedikule Bostanları'nda sonra da Hevsel’de çiftçilerin, gençlerin, araştırmacıların ve farklı paydaşların bir araya geldiği “bostan atölyeleri” yapıldı. Her iki atölyeye de katılan Nevin Soyukaya ile bu iki tarihi şehir bostanının/bahçesinin korunması ve yaşatılmasında yaşanılan büyük zorlukları ve karşılaşılan tehditleri karşılaştırmalı olarak değerlendirdik.
