Sizlerle yüz yıl sonra ilk kez yenilenebilir kaynakların kömürü geride bıraktığının küresel elektrik tablosu, Avrupa'da kırılan Mayıs sıcaklık rekoru, Çin'in karbon ölçüm yönteminde Almanya büyüklüğünde yarattığı boşluk, Brezilya'nın Amazon koruma finansmanı, Türkiye'nin enerji depolama dönüşümü, Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün açıkladığı su yılı yağış rekoru ve Sakarya Gaz Sahası'nın genişleme hedefini ele alacağız.
İlk durağımız küresel elektrik tablosu. Ember'in Küresel Elektrik İncelemesi 2026 raporuna göre, yüz yıldan uzun süre sonra ilk kez yenilenebilir kaynaklar kömürü geride bıraktı. Yenilenebilir enerji, küresel elektrik üretiminin yüzde 33,8'ine, kömür ise yüzde 33'üne karşılık geldi. Güneş enerjisi tek başına 2025 yılındaki elektrik talebi artışının yüzde 75'ini karşıladı; güneş ve rüzgâr birlikte yeni talep artışının yüzde 99'unu üstlendi. Kömürden elektrik üretimi 2020 pandemisinden bu yana ilk kez geriledi. Brezilya yenilenebilir elektrikte yüzde 87'lik bir paya ulaşarak G20 ülkeleri arasında zirveye yerleşti; güneş enerjisi Brezilya elektrik sisteminde ilk kez fosil yakıtların önüne geçti.
İkinci haberimiz Çin'den. Carbon Brief'in analizine göre, Çin'in karbon ana hedefinin ölçüm yönteminde yapılan yeni bir değişiklik, ülkenin emisyon hesaplamasında Almanya büyüklüğünde bir boşluk yaratıyor. Çin, sera gazı emisyonlarını ekonomisinin büyüklüğüne kıyasla ölçen yeni bir yoğunluk hedefine geçiyor. Tanım yenileniyor. Eski ve yeni göstergeler arasındaki fark, küresel ölçekte Almanya'nın yıllık toplam emisyonuna denk. Carbon Brief, bu değişikliğin Çin'in Paris Anlaşması kapsamındaki taahhüdünü zayıflatabileceği endişesini paylaşıyor. Çin dünyanın en büyük yıllık sera gazı salıcısı olmayı sürdürüyor; ülkenin izleyeceği yol küresel iklim projeksiyonlarının en belirleyici değişkeni.
Üçüncü haberimiz Brezilya'dan. Mongabay'de Brezilya'nın Amazon ormanının büyük bölümünü koruma statüsüne aldığı haberi var. Ancak korumayı kalıcı kılmak için artık ödeme yapma sırası geldi. Korunan alan sınırlarının sahaya yansımasının yetersiz kaldığı; izleme, yangın söndürme, sınır denetimi ve yerli halkların hakları gibi alanlarda istikrarlı finansmanın hayati önemde olduğu vurgulanıyor. Mevcut karbon kredisi ve uluslararası bağış sistemlerinin tek başına yetmediği, Brezilya'nın koruma bütçesini öngörülebilir ve sürdürülebilir bir kamusal modele oturtması gerektiği ifade ediliyor. Aksi takdirde resmi sınırları çizilmiş bir alan, sahada işleyen bir koruma alanına dönüşemeyebilir.
Sırada Avrupa var. Batı Avrupa'da yılın bu döneminde görülmemiş bir sıcak hava dalgası, rekor kayıtları yeniden yazıyor. Birleşik Krallık'ta sıcaklık 34,8 santigrat dereceye ulaştı ve ülke tarihinin en sıcak Mayıs günü kayda geçti. Bir önceki rekor iki derece birden geride kaldı. Fransa pazartesi günü kendi Mayıs rekorunu kırdı. Batı Avrupa'nın büyük bölümünde haftalık ortalama mevsim normallerinin 10 ila 15 santigrat derece üzerinde seyrediyor. Bilim insanlarının değerlendirmesine göre, küresel ısınma bu büyüklükteki bir Mayıs olayının olasılığını üç kat artırdı; geçmişte yüz yılda bir beklenen olay artık otuz üç yılda bir görülen ölçeğe indi.
Türkiye’ye gelecek olursak, Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, 1 Ekim 2025 ile 30 Nisan 2026 arasını kapsayan yedi aylık dönemde Türkiye genelinde ortalama 555,3 milimetre yağış ölçüldü. Bu rakam normal döneme göre yüzde 29, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 72 fazla. Ölçüm, son 66 yılın en yüksek su yılı yağış seviyesi olarak kayıtlara geçti. İl bazında Siirt 229,3 milimetre ile en fazla yağışı kaydederken Antalya, Osmaniye ve Rize'de 66 yıllık meteorolojik rekorlar yenilendi. Genel Müdürlük uzmanları, kısa vadeli bolluğun uzun vadeli kuraklık risklerini ortadan kaldırmadığını, iklim değişikliğine bağlı dalgalanmaların sürdüğünü hatırlatıyor.
Sıradaki haberde Türkiye'nin enerji depolama dönüşümü var. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın açıklamalarına dayanan değerlendirmelere göre, 2026 Türkiye için bir dönüm noktası olacak. Tahsis edilen 33 bin megavatlık hibrit kapasitenin yanı sıra altı bin ile yedi bin megavat aralığında öngörülen müstakil depolama projelerinin önemli bir bölümü bu yıl fiziki inşaat ve devreye alma aşamasına geçiyor. Türkiye'nin ilk büyük ölçekli batarya destekli güneş ve rüzgâr santrallerinin işletmeye alınması bekleniyor. Türkiye'nin elektrik kurulu gücünün yaklaşık yüzde 60'ı şu anda yenilenebilir enerjiden geliyor; bakanlık 2035 için güneş ve rüzgârda 120 gigavat kurulu güç hedefini sürdürüyor.
Programımızın son haberi farklı bir yön gösteriyor. Sakarya Gaz Sahası'nda yürütülen üretim çalışmalarında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın yetkilileri, mevcut günlük yaklaşık dokuz milyon metreküplük üretimin önümüzdeki dönemde günlük 45 milyon metreküpe çıkarılmasını hedeflediklerini açıkladı. Hedefin tutması durumunda Karadeniz'deki bu fosil gaz sahası, Türkiye'nin doğal gaz ithalatında ciddi bir paya karşılık gelecek. Kömürden çıkış yol haritası tartışıldığı ve COP31 ev sahipliğinin yaklaştığı bir dönemde, fosil yakıt altyapısına yapılan bu büyük ölçekli yatırımın Türkiye'nin iklim taahhütleriyle uyumu sorgulanmaya açık bir başlık olarak duruyor.
