Bugün 25 Mayıs 2026 Pazartesi. Gezegenin Geleceği'nde haftanın çevre, iklim ve doğa haberlerini sizin için derledik. Bu hafta Greenpeace Türkiye'nin kömürün gizli maliyeti raporundan WWF-Türkiye'nin Avrupa yılan balığı çağrısına, Global Energy Monitor'ün küresel kömür tablosundan BM Genel Kurulu'nun tarihi iklim adaleti kararına, Dünya Bankası'nın karbon fiyatlandırma raporundan TEMA Vakfı'nın biyoçeşitlilik uyarısına ve OECD'nin iklim finansmanı verilerine uzanan kapsamlı bir gündem var. Hep birlikte başlayalım.
İlk durağımız Greenpeace Türkiye'nin "Türkiye'de Kömürün Gizli Maliyeti" raporu. Rapora göre kömürün ülkeye yıllık maliyeti 592 milyar TL'yi buluyor; hane başına yaklaşık 21.500 TL, yani bir emekli maaşından fazla. Devlet sübvansiyonları 133 milyar, sağlık ve çevre etkileri 398 milyar, yenilenebilire kıyasla ek maliyetler 60 milyar TL. Türkiye'deki aktif 37 kömürlü termik santral ülkedeki elektriğin yüzde 34'ünü karşılıyor; bu üretimin üçte ikisi ithal kömürden geliyor. Greenpeace "Kömüre Değil Yaşama Yatırım" kampanyasıyla yeni kömürlü santral taahhütsüzlüğü ve kömürden adil çıkış için takvim açıklanması çağrısı yapıyor. Aktivistler Kadıköy, Üsküdar ve Rumeli Hisarı sokaklarında temiz grafiti çalışmasıyla "Kömürden çıkış şimdi" mesajını duvarlara taşıdı.
Sırada WWF-Türkiye'nin yeni filmi. Dünya Balık Göçü Günü kapsamında, Avrupa yılan balığının gizemli yaşamını anlatan ve Kaan Urgancıoğlu'nun seslendirdiği animasyon yayımlandı. Yaklaşık 55 milyon yıldır var olan tür, larva olarak Meksika Körfezi açıklarındaki Sargasso Denizi'nden başlayıp Atlantik akıntılarıyla yaklaşık 7.000 kilometre yol kat ediyor; cam, elver, sarı ve gümüş yılan balığı evrelerinden geçiyor. Türkiye'de Büyük Menderes Deltası ve Bafa Gölü onları 15-20 yıl boyunca misafir ediyor. Son yirmi yılda tatlı su türleri yüzde 84'ü azaldı. WWF-Türkiye Tatlı Su ve Orman Programları Müdürü Eren Atak, Aydın'da kurulan Avrupa Yılan Balığı Teknik Çalışma Grubu'nun ortak yol haritasını tamamladığını, sıranın somut adımlarda olduğunu söyledi.
Üçüncü haberimiz küresel kömürün tablosu. Global Energy Monitor'ün 11. kez yayımladığı "Yükseliş ve Çöküş 2026" raporuna göre 2025'te küresel kömür kurulu gücü yüzde 3,5 artarken, kömürden sağlanan elektrik üretimi yüzde 0,6 azaldı. Yeni inşaatların yüzde 95'i Çin ve Hindistan'da. Buralarda rekor güneş ve rüzgâr kapasitesi yeni talebin neredeyse tamamını karşılayarak kömürü devre dışı bırakıyor. Latin Amerika 2025'te yeni kömür santrali yapmayan bölge oldu; Güney Kore kömürü tamamen terk taahhüdünde bulundu. Proje Yöneticisi Christine Shearer, sorunun alternatiflerin yokluğu değil, sistem kömürden uzaklaşırken bile kömürü gerekli gören politikaların sürmesi olduğunu vurguladı.
Dördüncü haberimiz tarihi bir karar. Uluslararası Adalet Divanı'nın iklim danışma görüşünü destekleyen Vanuatu kararı, BM Genel Kurulu'nda 141 evet, 8 ret ve 28 çekimser oyla kabul edildi. Türkiye, Hindistan, Katar ve Nijerya çekimser kalırken; ABD, Suudi Arabistan, Rusya, İsrail, Yemen, Liberya ve Belarus karşı oy kullandı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres kararı "uluslararası hukukun, iklim adaletinin ve bilimin güçlü bir teyidi" olarak nitelendirdi. Vanuatu Daimi Temsilcisi Odo Tevi, zararın adalarında ve kıyılarda halihazırda yaşandığını; İklim Bakanı Ralph Regenvanu ise mevcut jeopolitik ortamda hukukun üstünlüğüne bağlılığın her zamankinden önemli olduğunu söyledi. Tuvalu'da nüfusun üçte birinden fazlası Avustralya'ya iklim göçü vizesine başvurdu.
Sırada Dünya Bankası'nın "Karbon Fiyatlandırmasının Durumu ve Eğilimleri 2026" raporu var. Karbon fiyatlandırma gelirleri son 10 yılda üçe katlanarak 2025'te 107 milyar dolara ulaştı. Dünya genelinde resmi uygulama sayısı 87'ye çıktı; sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 29'u doğrudan karbon fiyatlandırması kapsamında. Hindistan ve Vietnam geçen yılın en önemli gelişmelerini yaşadı. Karbon kredisi ihracı yüzde 8 artarken, orman koruma ve yeniden ağaçlandırma projeleri primli fiyatlardan işlem görmeyi sürdürdü.
Bir sonraki haberimiz TEMA Vakfı'ndan bir biyoçeşitlilik uyarısı. Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, tatlı su ekosistemlerinde kaybın yüzde 85'e, omurgalı tür popülasyonlarındaki azalmanın son 50 yılda yüzde 73'e ulaştığını, yaklaşık 1 milyon türün yok olma riski altında olduğunu hatırlattı. Bugün tür kayıpları, doğal yok oluş hızının yaklaşık bin katı. Türkiye'de korunan alanların oranı yalnızca yüzde 14, dünya ortalaması ise yüzde 17. Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi, 2030'a kadar korunan alanların yüzde 30'a çıkarılmasını hedefliyor.
Programımızın son haberi OECD'den. Rapora göre gelişmiş ülkeler 2024'te yoksul ülkelerin iklim mücadelesi için rekor düzeyde 136,7 milyar dolar finansman sağladı; bu, 2023'e göre yüzde 3'lük bir artış. Toplamın yaklaşık üçte ikisi azaltıma ayrıldı. Trump yönetiminin katkıları durdurmasının ardından 2025 yılı verilerinde düşüş bekleniyor. COP29'da 2035'e kadar 300 milyar dolar hedefi belirlendi ancak ekonomistler gerçek ihtiyacın 1,3 trilyon dolar olduğunu vurguluyor.
Değerli dinleyenler, Greenpeace'in kömür faturasından OECD'nin trilyon dolarlık iklim finansman açığına, BM Genel Kurulu'nun tarihi kararından TEMA'nın biyoçeşitlilik alarmına, baskı da dayanışma da aynı anda büyüyor. İklim krizine neden olanlara karşı, doğa için harekete geçmek üzere, esen kalın.
